Polish Society for Nature Protection Services

Polish Society for Nature Protection Services

28–30.10.2026 r. Retezat, Rumunia; European Female Rangers Workshop                   

Warsztaty European Female Rangers w Retezat były częścią szerszego działania European Ranger Federation (ERF), którego celem jest rozwijanie współpracy kobiet pracujących w ochronie przyrody, wzmacnianie ich kompetencji zawodowych i budowanie europejskiej sieci wzajemnego wsparcia.

Spotkałyśmy się, żeby wymienić doświadczenia związane z naszą pracą, porozmawiać o problemach i barierach, z którymi mierzymy się w różnych krajach i instytucjach, a następnie wspólnie poszukać możliwych rozwiązań. Ważne było również skonfrontowanie naszych doświadczeń z wynikami europejskiego badania dotyczącego sytuacji kobiet pracujących w ochronie przyrody.

Warsztaty nie ograniczały się do rozmowy o trudnościach. Pracowałyśmy nad propozycjami działań, które mogą pomóc w poprawie warunków pracy, rozwoju zawodowym kobiet i wzajemnej współpracy. Przyglądałyśmy się też różnym sposobom zarządzania obszarami chronionymi, relacjom z lokalnymi społecznościami i edukacji przyszłych kadr ochrony przyrody.

Trzy dni spotkania pozwoliły nam przejść od rozpoznania problemów, przez wymianę doświadczeń i przykłady z praktyki, do wspólnego opracowywania propozycji działań, które mogą stać się podstawą europejskiego Action Plan.

28–30.10.2026 r. Retezat, Rumunia; European Female Rangers Workshop                   
28–30.10.2026 r. Retezat, Rumunia; European Female Rangers Workshop                   

28 PAŹDZIERNIKA 2026 dzień pierwszy

DIAGNOZA SYTUACJI KOBIET PRACUJĄCYCH W OCHRONIE PRZYRODY I WSPÓLNA PRACA NAD PROBLEMAMI

A. Poznajemy się i wymieniamy doświadczenia

Pierwszy dzień zaczęłyśmy od przedstawienia się i opowiedzenia o swojej pracy. W warsztatach uczestniczyło 20 kobiet z 9 krajów: Polska 2 osoby: Alicja Fischer i Ewa Moroz-Keczyńska, Węgry 2 osoby, Wielka Brytania, Irlandia Północna i Szkocja 5 osób, Ukraina 3 osoby, Rumunia, Włochy 1 osoba, Niemcy 1 osoba, Mołdawia 1 osoba. Reprezentowałyśmy różne instytucje, stanowiska i systemy ochrony przyrody. Nie wszystkie pracujemy jako rangerki w ścisłym znaczeniu tego słowa, ale łączy nas zawodowe zaangażowanie w ochronę przyrody. Rozmawiałyśmy o tym, czym zajmujemy się na co dzień, jak wygląda nasza praca w terenie, jakie mamy obowiązki i z jakimi sytuacjami spotykamy się w swoich organizacjach. Szybko okazało się, że mimo różnic między krajami i instytucjami wiele naszych doświadczeń jest podobnych.

To był ważny początek. Zamiast rozmawiać o kobietach pracujących w ochronie przyrody jako jednej grupie, mogłyśmy usłyszeć konkretne historie i zobaczyć, co nas łączy, a co wynika z lokalnych warunków i organizacji pracy.

Warsztaty European Female Rangers w Retezat
Warsztaty European Female Rangers w Retezat
B. Ćwiczenia: kim jest rangerka? nazewnictwo i tożsamość zawodowa

Jedno z ćwiczeń dotyczyło nazw określających osoby pracujące w ochronie przyrody w różnych krajach. Spisałyśmy na tablicy terminy używane w różnych językach i systemach ochrony, zarówno oficjalne, jak i nieoficjalne: ranger, niemieckie Naturwachtmitarbeiter, Naturwächter i Schutzgebietsbetreuer, polskie określenia parkowiec i służba parku, włoskie guardia parco, angielskie community scout, eco-guard, nature guardian, park police, ranger/warden i countryside ranger/keeper. Zwróciłyśmy uwagę na informację, że w Rumunii zawód ranger jest formalnie zarejestrowany. Ćwiczenie pokazało, że określenie ranger nie zawsze odpowiada jednej, ściśle zdefiniowanej funkcji. Zakres obowiązków może obejmować ochronę przyrody, monitoring, egzekwowanie przepisów, edukację, turystykę, współpracę z mieszkańcami i zarządzanie obszarem chronionym. Różnice w nazewnictwie odzwierciedlają również różnice w organizacji służb, zakresie odpowiedzialności i zawodowej tożsamości osób pracujących w ochronie przyrody.

Warsztaty European Female Rangers w Retezat
Warsztaty European Female Rangers w Retezat
C. Ankieta

Maria Gurscaia, liderka projektu, przedstawiła założenia ERF Female Ranger Project i wyniki badania European Female Ranger Survey: Statistical and Qualitative Analysis. Ankieta objęła 162 kobiety z 20 krajów. Miała pokazać, jak wygląda ich sytuacja zawodowa, warunki pracy, możliwości rozwoju i z jakimi nierównościami i trudnościami się spotykają.

Co mówią liczby?

  • 19,6% udział kobiet w zespołach objętych badaniem;
  • 67,9% ponad połowę czasu pracy spędza w terenie;
  • 86,8% wykonuje takie same obowiązki jak mężczyźni;
  • 34,6% doświadczyło molestowania lub dyskryminacji ze względu na płeć;
  • ponad 80% pracuje z wyposażeniem projektowanym głównie dla mężczyzn.

Wyniki pokazały istotną sprzeczność: większość badanych kobiet wykonuje takie same obowiązki jak mężczyźni, ale nie oznacza to automatycznie równych szans w dostępie do zadań, rozwoju i uznania zawodowego. Dostęp do pracy terenowej, zadań technicznych i rozwoju zawodowego wciąż jest nierówny. Do tego dochodzi podważanie kompetencji kobiet, niedopasowane wyposażenie i brak wsparcia instytucji. Ankieta dostarczyła nam wspólnego punktu odniesienia. Nie analizowałyśmy samych statystyk. Ważniejsze było skonfrontowanie wyników z naszymi doświadczeniami: czy rozpoznajemy te problemy w swoich miejscach pracy, czy wyglądają podobnie w różnych krajach i co możemy z nimi zrobić.

Warsztaty European Female Rangers w Retezat
Warsztaty European Female Rangers w Retezat
D. Identyfikacja problemów

Pracowałyśmy na przemian: razem i w kilku zmieniających się podgrupach. Zestawiałyśmy doświadczenia zawodowe z wyzwaniami wynikającymi z organizacji pracy, relacji w zespołach i społecznych stereotypów dotyczących kobiet. Skupiłyśmy się na konkretnych sytuacjach i problemach, które utrudniają nam pracę i rozwój zawodowy.

Na wspólnej liście znalazły się między innymi: preferowanie mężczyzn przy przydzielaniu zadań terenowych, niewielka liczba kobiet pracujących na stanowiskach rangerów, konieczność udowadniania własnych kompetencji, niedostateczne uznawanie efektów pracy, stereotypy i uprzedzenia, brak pewności siebie, nierówności w wynagrodzeniach, ograniczone wzajemne wsparcie kobiet, dodatkowe role i obowiązki, seksizm, agresja seksualna, mobbing i nękanie: wewnątrz organizacji, jak i ze strony osób z zewnątrz, niechęć części mężczyzn do kobiecego przywództwa, trudności w radzeniu sobie z emocjami, wypalenie zawodowe, problemy komunikacyjne, ograniczenia fizjologiczne, obowiązki opiekuńcze, zagrożenia związane z pracą w odległych miejscach, brak odpowiednich rozwiązań dotyczących bezpieczeństwa, ograniczone możliwości awansu i potrzebę szkoleń. Pojawiły się też wyzwania związane ze zmianami klimatu, pojawianiem się gatunków inwazyjnych i koniecznością stosowania nowych sposobów zarządzania obszarami chronionymi oraz ochroną gatunków. W przypadku kobiet pracujących w warunkach wojny (Ukraina) dochodzą jeszcze ograniczenia w dostępie do obszarów, które są miejscem ich pracy, i poczucie zagrożenia.

Ta lista nie jest rankingiem problemów według częstotliwości występowania ani wynikiem indywidualnego badania naszych doświadczeń. Nie oznacza również, że każda z nas osobiście doświadczyła wszystkich wymienionych sytuacji.

Wspólna dyskusja pokazała, że problemy nie dotyczą wyłącznie indywidualnych doświadczeń czy relacji między pracownikami. Wiele z nich ma charakter organizacyjny i systemowy. Są też ze sobą powiązane. Na przykład stereotyp dotyczący fizycznych możliwości kobiet może wpływać na przydzielanie obowiązków, a to z kolei na dostęp do szkoleń, zdobywanie doświadczenia i możliwości awansu.

Warsztaty European Female Rangers w Retezat
Warsztaty European Female Rangers w Retezat
E. Co rozpoznałyśmy i nad czym zaczęłyśmy pracować

Po zebraniu problemów wspólnie pogrupowałyśmy je tematycznie. Zastanawiałyśmy się, co jest istotą poszczególnych zagadnień, z czego wynikają i jak wpływają na sytuację kobiet pracujących w ochronie przyrody. Współprowadzące warsztaty, Eryka i Maria, wspierały nas pytaniami i przykładami z różnych krajów. Pomagało nam to spojrzeć na własne doświadczenia z szerszej perspektywy.

Pracowałyśmy, pamiętając o trzech poziomach możliwych działań: co mogę zrobić sama, co możemy zmienić w swoim zespole, a co wymaga działań na poziomie krajowym, międzynarodowym. Pierwszego dnia rozpoznałyśmy i pogrupowałyśmy problemy, a nad propozycjami działań pracowałyśmy dalej trzeciego dnia.

1. Kompetencje zawodowe (competences) i pewność siebie (self-confidence)

Kompetencje i pewność siebie nie są tym samym. Kompetencje to wiedza, umiejętności, doświadczenie i zdolność wykonywania zadań. Pewność siebie oznacza zaufanie do własnych możliwości, decyzji i umiejętność pokazania swoich kompetencji w pracy. Nawet dobrze przygotowane i doświadczone kobiety mogą mieć trudność z uznaniem własnych umiejętności, szczególnie w środowisku, w którym są one częściej podważane.

Wśród propozycji znalazły się szkolenia, dzielenie się wiedzą i doświadczeniem, mentoring oraz zwiększanie widoczności kobiet pracujących w ochronie przyrody, również w mediach i działaniach skierowanych do społeczności lokalnych. Ważne jest także budowanie pewności siebie w zespołach przez lepszą komunikację, wzajemne wsparcie i przypominanie sobie o wspólnym celu pracy, zamiast koncentrowania się na rywalizacji.

2. Równe prawa (equality) a realne możliwości korzystania z praw (equity)

Równe prawa nie zawsze oznaczają równe możliwości korzystania z nich. Equality oznacza równość praw, a equity to uwzględnianie różnych sytuacji i potrzeb, tak aby każda osoba miała realną szansę na rozwój. Nie zawsze wymaga to identycznego traktowania. Czasem konieczne jest usunięcie barier lub dostosowanie warunków pracy.

Rozmawiałyśmy o przejrzystości wynagrodzeń, uznawaniu efektów pracy, nierównym podziale dodatkowych obowiązków i potrzebie lepszego wykorzystania mocnych stron kobiet. Ważne są też praktyczne kwestie: umundurowanie, obuwie, sprzęt terenowy, środki ochrony indywidualnej i zaplecze sanitarne dostosowane do potrzeb wszystkich pracowników.

3. Struktury organizacyjne (organisational structures)

W tej części pojawiła się potrzeba przejrzystych zasad wynagradzania, oceniania i awansowania. Rozmawiałyśmy o sieciach kontaktów dla kobiet na stanowiskach kierowniczych, programach mentoringowych i możliwości rozwijania systemu akredytacji zawodowej. Zwracałyśmy uwagę, że osoby zarządzające powinny być przygotowane do pracy z różnymi ludźmi i zespołami. Przeciwdziałanie stereotypom musi być widoczne w codziennych decyzjach, a nie tylko w deklaracjach.

Ważna była też refleksja dotycząca przywództwa: nie ma jednego najlepszego stylu zarządzania ani jednej cechy, która decyduje o tym, że ktoś jest dobrym liderem. Nie trzeba wiedzieć wszystkiego, a świadomość własnych ograniczeń nie powinna być traktowana jako słabość.

4. Zdrowie psychiczne (mental health)

Rozmawiałyśmy o stresie, frustracji, trudnych emocjach, wypaleniu zawodowym i wzajemnym wspieraniu się. Wśród propozycji znalazły się szkolenia dotyczące komunikowania trudnych sytuacji przełożonym, uczenia się stawiania granic, procedury zgłaszania molestowania i reagowania na nie, szkolenia z samoobrony oraz systemowe wsparcie pracowników. Ważne było dla nas, żeby rozwiązania wynikały z rzeczywistych potrzeb pracowników, a nie były narzucane odgórnie. Zwróciłyśmy uwagę na potrzebę interesowania się nie tylko tym, czy zadanie zostało wykonane, ale również tym, jak radzi sobie osoba, która je wykonuje. Dobrze oddaje to sformułowanie: check in with each other, not just on each other’s work.

5. Stereotypy i relacje w środowisku zawodowym

Zwróciłyśmy uwagę, że stereotypy mogą być podtrzymywane zarówno przez mężczyzn, jak i kobiety. Ułatwiają nam porządkowanie świata, ale jednocześnie mogą prowadzić do uproszczeń i niesprawiedliwych ocen.

Przekonanie, że mężczyźni lepiej nadają się do pracy w terenie, bo są silniejsi fizycznie i bardziej odporni, wpływa na codzienne decyzje: komu powierza się zadania, kogo wysyła się w teren, czyje zdanie jest brane pod uwagę i czyje kompetencje są uznawane bez konieczności ich ciągłego udowadniania. Wskazywałyśmy na potrzebę pokazywania kobiet pracujących w ochronie przyrody, także w mediach i kontaktach ze społecznościami lokalnymi.

6. Seksizm i mobbing (sexual harassment)

Omawiałyśmy seksizm, agresję seksualną, mobbing i nękanie, zarówno wewnątrz organizacji, jak i ze strony osób z zewnątrz. Pojawił się również problem niechęci części mężczyzn, zwłaszcza z dłuższym stażem, do kobiet obejmujących funkcje kierownicze.

Wśród proponowanych działań znalazły się jasne procedury reagowania na molestowanie, mobbing i agresję ze strony odwiedzających, a także rozwiązania dotyczące bezpieczeństwa osób pracujących w terenie.

7. Uznawanie i docenianie mocnych stron kobiet (recognition and valorization of female strengths)

Zastanawiałyśmy się, co jest naszą mocną stroną. Wymieniałyśmy umiejętności komunikacyjne, empatię, cierpliwość, odpowiedzialność, dobrą organizację pracy, uważność i dostrzeganie szczegółów, indywidualne podejście do ludzi, budowanie zaufania w lokalnych społecznościach i rozwiązywanie konfliktów.

Pojęcie sisterhood rozumiałyśmy jako solidarność między kobietami: wspieranie koleżanek, dzielenie się doświadczeniem, rekomendowanie ich do nowych zadań i stanowisk i dostrzeganie ich osiągnięć. Nie chodzi o rywalizację ani o odbieranie sobie możliwości rozwoju. Moja myśl podsumowująca ten wątek była prosta: sukces innej kobiety nie jest moją porażką. To także rozwój czyjejś córki, siostry, matki.

Warsztaty European Female Rangers w Retezat
Warsztaty European Female Rangers w Retezat

29 października 2026 r. dzień drugi

TEREN I WARSZTATY

A. Wizyta w terenie: Park Narodowy Retezat i współpraca z lokalnymi społecznościami

Drugi dzień spędziłyśmy w górach. Przeszłyśmy około 10 km, na wysokość około 1632 m n.p.m. Trasa prowadziła przez górskie lasy świerkowe. W czasie wędrówki Lucia, która wcześniej pracowała w Parku Narodowym Retezat, a obecnie jest związana z Rewilding Romania, opowiadała nam o parku, swojej pracy i współpracy z lokalnymi społecznościami.

Poruszyła między innymi kwestie powiększania obszarów ochrony ścisłej, struktury własności gruntów, zimowania zwierząt i wypasu. Rozmawiałyśmy o tym, jak decyzje dotyczące ochrony przyrody wpływają na ludzi, którzy mieszkają w pobliżu parku lub korzystają z jego zasobów. W takich warunkach praca strażników i pracowników parku nie ogranicza się do monitoringu przyrody czy kontroli przestrzegania przepisów. Wymaga znajomości lokalnych uwarunkowań, rozmów z mieszkańcami, wyjaśniania powodów wprowadzanych ograniczeń i szukania sposobów na ograniczanie konfliktów.

Szczególnie interesujący był temat rozszerzania obszaru ochrony ścisłej. Ochrona przyrody wymaga czasem podejmowania decyzji, które nie spotykają się z powszechną akceptacją. Ważne jest, jak przygotowuje się takie decyzje, jak się je uzasadnia i jak prowadzi późniejszą współpracę.

Warsztaty European Female Rangers w Retezat
Warsztaty European Female Rangers w Retezat
B. Park Narodowy Retezat – organizacja i zarządzanie

Retezat jest najstarszym parkiem narodowym w Rumunii. Powstał w 1935 r. Obejmuje ponad 38 tys. ha i chroni krajobrazy wysokogórskie, jeziora polodowcowe, lasy i naturalne i półnaturalne łąki. Od 1999 roku ma własną administrację działającą w strukturach Romsilva. Administracja parku zajmuje się powiązanymi obszarami Natura 2000, których granice nie pokrywają się w pełni z granicami parku. W zespole pracują m. in. biolodzy, osoby odpowiedzialne za ochronę i turystykę, jest specjalista do spraw kontaktów z lokalnymi społecznościami i edukacji przyrodniczej, specjalista GIS oraz 11 strażników. Ich praca obejmuje monitoring gatunków i siedlisk, nadzór nad aktywnością na terenie parku, utrzymanie infrastruktury turystycznej oraz współpracę z mieszkańcami, naukowcami i branżą turystyczną. W 2024 roku zatwierdzono nowy plan zarządzania parkiem i obszarami Natura 2000. Uwzględnia on podział na strefy, zagrożenia i presje, działania ochronne i odtworzeniowe oraz uwarunkowania społeczne i gospodarcze

Warsztaty European Female Rangers w Retezat
Warsztaty European Female Rangers w Retezat
C. Rewilding Romania

Lucia opowiedziała nam również o działaniach związanych z przywracaniem żubra w Karpatach Południowych. Warto rozróżnić dwie organizacje: Rewilding Europe działa na poziomie europejskim, natomiast Rewilding Romania prowadzi działania lokalne. Od 2014 roku Rewilding Europe i WWF Romania wspierają odtwarzanie populacji żubra w tym regionie.

Ważnym elementem projektu jest włączanie mieszkańców w działania związane z ochroną przyrody. Lokalne osoby są szkolone na przewodników i strażników żubrów. Dla mnie istotne było pokazanie, że rewilding nie kończy się na przywróceniu gatunku. Wymaga długotrwałej pracy z ludźmi, budowania zaufania i szukania rozwiązań, które pozwalają łączyć ochronę przyrody z lokalnymi potrzebami.

Warsztaty European Female Rangers w Retezat
Warsztaty European Female Rangers w Retezat
D. Edukacja młodych ludzi: budowanie przyszłych kadr ochrony przyrody

W rozmowach wracał temat edukacji młodych ludzi i tego, jak zachęcać ich do zainteresowania się ochroną przyrody. Z doświadczeń koleżanek z innych parków narodowych wynika, że nie wystarczą jednorazowe akcje, warsztaty czy spotkania. Ważne są regularne zajęcia, stały kontakt z młodymi ludźmi, wspólne działania w terenie i stopniowe włączanie ich w życie parku.

Nie musimy zakładać, że zaangażuje się cała grupa. Jeżeli z kilkunastu czy kilkudziesięciu młodych osób po kilku latach zostaną trzy, cztery lub pięć, które rzeczywiście wybiorą pracę na rzecz ochrony przyrody, to już jest wartość. W ten sposób kształcimy nie tylko przyszłych przyrodników i strażników, ale przede wszystkim ludzi, którzy rozumieją, że ochrona przyrody nie kończy się na znajomości gatunków i siedlisk. Obejmuje również relacje z mieszkańcami, lokalną gospodarkę, konflikty, potrzeby społeczne i odpowiedzialność za wspólne dziedzictwo.

To wymaga czasu i konsekwencji. Młodych ludzi trzeba traktować poważnie, dawać im możliwość zdobywania doświadczeń i pokazywać, jak naprawdę wygląda praca w ochronie przyrody; także jej trudniejsze strony.

Warsztaty European Female Rangers w Retezat
Warsztaty European Female Rangers w Retezat
E. Wieczorne warsztaty

Wieczorem były ok. dwugodzinne warsztaty poświęcone wykorzystaniu roślin. Poznałyśmy rośliny wykorzystywane do sporządzania olejów macerowanych. Zrobiłyśmy własne produkty z dostarczonych składników i napary ziołowe.

30 października 2026 r. dzień trzeci:

PRACA NAD PROPOZYCJAMI DZIAŁAŃ I ACTION PLAN

Wróciłyśmy do problemów zebranych i omawianych podczas wcześniejszych warsztatów. Pracowałyśmy nad propozycjami rozwiązań, które można podejmować na poziomie indywidualnym, w zespołach i organizacjach oraz na poziomie krajowym i międzynarodowym. Pracowałyśmy w kilku grupach tematycznych, a następnie przedstawiałyśmy propozycje i wspólnie je omawiałyśmy. Tablice były uzupełniane przez cały czas; zapisy nie były wyłącznie efektem pracy poszczególnych grup, ale wspólnej dyskusji.

1. Rozwój zawodowy, kompetencje

Ta część pracy dotyczyła rozwoju zawodowego kobiet oraz barier utrudniających im awans i obejmowanie funkcji kierowniczych. Rozmawiałyśmy o tym, że problemem nie jest wyłącznie dostęp do szkoleń i zdobywanie nowych kwalifikacji. Równie ważne jest uznawanie już posiadanych kompetencji, docenianie rezultatów pracy i tworzenie rzeczywistych możliwości wykorzystania doświadczenia zawodowego. Wciąż zdarza się, że kobiety muszą dodatkowo udowadniać swoje przygotowanie do wykonywania zadań, mimo posiadanych kwalifikacji i doświadczenia.

Wśród propozycji znalazły się:

  • rozwijanie programów mentoringowych, szczególnie dla kobiet aspirujących do stanowisk kierowniczych;
  • tworzenie sieci kobiet pełniących funkcje zarządcze i kierownicze;
  • rozwijanie systemu ciągłego doskonalenia zawodowego (Continuing Professional Development);
  • przygotowywanie kobiet do obejmowania bardziej odpowiedzialnych stanowisk;
  • program Train the Trainer,
  • uznawanie i dokumentowanie kompetencji oraz rezultatów pracy;
  • konsultowanie możliwości stworzenia europejskiego systemu akredytacji zawodowej.

Ważnym przesłaniem było stwierdzenie, że nie trzeba wiedzieć wszystkiego, a świadomość własnych ograniczeń nie jest słabością. Umiejętność rozpoznawania braków, korzystania z wiedzy innych i rozwijania kompetencji może być źródłem siły zawodowej.

Pojawiła się również potrzeba rozpoznania problemów związanych z utrzymaniem kobiet w zawodzie i ich dalszym rozwojem (retention and progression). Zaproponowałyśmy przeprowadzenie badań lub ankiety, które pozwoliłyby lepiej poznać przyczyny ograniczonego awansu i odchodzenia kobiet z organizacji. Ważne jest uwzględnianie doświadczenia zdobytego także poza formalnym zatrudnieniem, a także dostosowanie warunków pracy do różnych potrzeb. Dotyczy to między innymi obowiązków opiekuńczych, wyposażenia, odzieży, obuwia i zaplecza sanitarnego.

Warsztaty European Female Rangers w Retezat
Warsztaty European Female Rangers w Retezat
2. Pewność siebie, widoczność i przełamywanie stereotypów

Kolejnym ważnym zagadnieniem było budowanie pewności siebie (self-confidence). Wskazałyśmy trzy elementy, które mają na nią wpływ:

  • widoczność (visibility): obecność i rozpoznawalność kobiet w środowisku zawodowym, społecznościach lokalnych i mediach.
  • poczucie kontroli (being in control): wynikające z posiadanej wiedzy, umiejętności i możliwości podejmowania decyzji.
  • jasny cel (having a clear purpose): świadomość własnej roli, kierunku rozwoju i znaczenia wykonywanej pracy.

Zwróciłyśmy uwagę, że pewność siebie nie zależy wyłącznie od indywidualnych cech. Wpływają na nią również warunki pracy, sposób traktowania pracownic, dostęp do szkoleń, możliwość zdobywania doświadczenia i uznanie ze strony współpracowników oraz przełożonych. Trudno oczekiwać, że kobiety będą pewne swoich kompetencji, jeśli rzadziej powierza się im zadania terenowe, techniczne czy odpowiedzialne funkcje. Wybrzmiał problem stereotypów dotyczących pracy terenowej. Na jednej z tablic zapisałyśmy: Men are preferred for fieldwork – mężczyźni są preferowani do pracy w terenie. Takie przekonanie wpływa na codzienne decyzje: komu powierza się określone zadania, kogo wysyła się w teren, czyje zdanie jest brane pod uwagę i czyje kompetencje są uznawane bez konieczności ich ciągłego udowadniania. Jeżeli kobiety rzadziej otrzymują możliwość wykonywania określonych zadań, mają mniej okazji do zdobywania doświadczenia, które później może być wymagane przy awansie.

Wśród propozycji działań znalazły się:

  • zwiększanie dostępu do szkoleń praktycznych i rozwijających kompetencje przywódcze;
  • wzmacnianie komunikacji i współpracy w zespołach;
  • prezentowanie kobiet jako kompetentnych specjalistek i liderek;
  • prowadzenie działań edukacyjnych w szkołach i społecznościach lokalnych;
  • zwiększanie obecności kobiet w mediach i podczas wydarzeń związanych z ochroną przyrody;
  • wykorzystywanie inicjatyw takich jak Female Ranger Week do prezentowania ich pracy i doświadczeń;
  • zachęcanie kobiet do podejmowania odpowiedzialności, samodzielnego prowadzenia działań i udziału w podejmowaniu decyzji.

Ważne było dla nas powiązanie widoczności z poczuciem sprawczości. Kobiety powinny nie tylko wykonywać pracę, ale również mieć możliwość reprezentowania swoich organizacji, prezentowania osiągnięć i uczestniczenia w podejmowaniu decyzji.

3. Sieci wsparcia, mentoring i solidarność zawodowa

Osobny blok poświęciłyśmy sieciom wsparcia (supporting networks). Kobiety pracujące w ochronie przyrody często funkcjonują w środowiskach, w których są nieliczną grupą. Może to prowadzić do izolacji i ograniczać możliwość wymiany doświadczeń z osobami znajdującymi się w podobnej sytuacji zawodowej. Zwróciłyśmy uwagę na nierówny podział obowiązków w zespołach. Kobiety mogą być obciążane dodatkowymi rolami, wykraczającymi poza ich podstawowe obowiązki.

Rozmawiałyśmy o różnych formach wsparcia online, takich jak programy rozwijające kompetencje przywódcze, szkolenia i materiały dotyczące rozwoju zawodowego, materiały poświęcone zdrowiu psychicznemu oraz nagrania szkoleniowe dostępne z napisami. Omawiałyśmy także spotkania bezpośrednie, szczególnie wartościowe dla budowania relacji i współpracy. Zwracałyśmy jednak uwagę na ich wyższe koszty i konieczność zaangażowania pracodawców. Organizacje powinny zapewniać pracownicom czas i środki na udział w takich spotkaniach. Rozważałyśmy również łączenie kobiet z różnych organizacji i krajów, aby mogły się wzajemnie wspierać, korzystać z doświadczenia bardziej doświadczonych koleżanek i rozwijać kontakty zawodowe.

Zaproponowałyśmy wykorzystanie listy mailingowej do regularnej wymiany informacji, kontaktów i materiałów. Wskazywałyśmy też na wartość poznawania pracy innych organizacji i odwiedzania różnych obszarów chronionych. Takie wyjazdy pozwalają zobaczyć, jak w innych miejscach organizuje się pracę, zarządza obszarami chronionymi i prowadzi działania ochronne. Wymagają jednak zewnętrznego finansowania. Pojawił się także postulat rozpoznania już istniejących sieci i inicjatyw, aby wykorzystać możliwości współpracy, które już funkcjonują, zamiast tworzyć kolejne struktury o podobnych zadaniach.

4. Prawa pracownicze i zmiany w politykach organizacji

obszarem dyskusji były wewnętrzne polityki organizacji i prawa pracownicze (internal policies and working rights). Zwracałyśmy uwagę, że poprawa sytuacji kobiet nie może ograniczać się do szkoleń i wzmacniania ich indywidualnych kompetencji. Konieczne są również zmiany w sposobie funkcjonowania instytucji, procedurach rekrutacyjnych i organizacji pracy.

Wśród propozycji znalazły się:

  • zwiększanie wiedzy pracowników o prawach pracowniczych;
  • zapewnienie dostępu do doradztwa prawnego, między innymi poprzez współpracę ze stowarzyszeniami rangerów i European Ranger Federation;
  • opracowywanie polityk rekrutacyjnych uwzględniających różnorodne doświadczenia i kompetencje kandydatek;
  • uznawanie doświadczeń zdobytych poza formalnym, płatnym zatrudnieniem;
  • zwiększanie dostępu do szkoleń wewnętrznych;
  • rozważenie tworzenia związków zawodowych lub innych form reprezentacji pracowniczej;
  • gromadzenie i upowszechnianie przykładów dobrych praktyk, w tym elastycznych form zatrudnienia i organizacji pracy.

Ważnym zagadnieniem była również opieka nad dziećmi i ograniczenia fizjologiczne, które mogą wpływać na możliwości wykonywania określonych obowiązków

5. Bezpieczeństwo pracy: molestowanie seksualne, agresja i mobbing

Na tablicach zapisałyśmy problemy związane z seksizmem i postawami części mężczyzn, agresją seksualną oraz bullyingiem zarówno wewnątrz organizacji, jak i poza nią. Podkreślałyśmy potrzebę jasnych zasad i granic w relacjach zawodowych. Wśród propozycji znalazły się:

  • opracowanie zasad zachowania w zespołach i procedur reagowania na niepożądane zachowania;
  • zapewnienie możliwości bezpiecznego zgłaszania molestowania i agresji;
  • zwiększanie świadomości pracowników w zakresie praw i obowiązków;
  • szkolenia z samoobrony;
  • warsztaty dotyczące pewności siebie i rozwiązywania konfliktów;
  • szkolenia grupowe wykorzystujące wymianę doświadczeń, ćwiczenia praktyczne i odgrywanie scenek (role-play);
  • badania i ankiety pozwalające rozpoznać skalę problemu oraz poziom świadomości i wiedzy pracowników;
  • opracowanie wytycznych dotyczących bezpieczeństwa kobiet podczas pracy terenowej, w tym kwestii sprzętu i wyposażenia.

 

6. Zdrowie psychiczne i system wzajemnego wsparcia

Zwróciłyśmy uwagę na stres, frustrację, złość i inne trudne emocje związane z pracą. Mogą one wynikać z obciążenia obowiązkami, konfliktów i napięć w zespołach, presji organizacyjnej czy trudnych sytuacji podczas pracy w terenie. Wskazywałyśmy na potrzebę tworzenia systemów wsparcia, które nie ograniczałyby się do indywidualnego radzenia sobie z problemami.

Wśród propozycji znalazły się:

  • rozwijanie wzajemnego wsparcia i motywujących relacji między współpracownikami;
  • dostęp do poradnictwa i specjalistycznej pomocy;
  • opracowanie pisemnych procedur dotyczących wsparcia psychicznego;
  • szkolenia z pierwszej pomocy psychologicznej;
  • rozwijanie kompetencji osób kierujących zespołami.

Zwróciłyśmy także uwagę na potrzebę oddolnego podejścia do rozwiązywania problemów. Osoby pracujące w terenie powinny mieć możliwość zgłaszania trudności i współtworzenia rozwiązań, a nie tylko otrzymywać decyzje podejmowane przez kierownictwo. Na jednej z kart zapisano hasło: First step = ME!! – pierwszy krok zaczyna się ode mnie. W tym kontekście ważne były znajomość własnych praw, umiejętność komunikowania potrzeb i dbanie o równowagę między życiem zawodowym a prywatnym.

7. Komunikacja w zespołach rangerów

Kolejny obszar dotyczył komunikacji w zespołach (communication in ranger teams). Na tablicy zapisałyśmy trzy podstawowe elementy:

  • empathy: empatia, czyli rozumienie perspektywy innych osób i uwzględnianie ich doświadczeń w codziennej współpracy;
  • sharing keeps us whole: dzielenie się doświadczeniami, wymiana wiedzy, dostrzeganie pracy innych i docenianie wkładu poszczególnych osób;
  • make time: znajdźmy na to czas, czyli twórzmy okazje do rozmowy i budowania relacji poza codziennym podziałem obowiązków.

Dobra komunikacja nie ogranicza się do przekazywania informacji służbowych. Wymaga czasu i zaufania. W pracy rangerów ma to szczególne znaczenie. Zespoły często wykonują zadania w terenie, w różnych lokalizacjach i warunkach, dlatego ich skuteczność zależy od umiejętności współpracy i jasnego podziału odpowiedzialności.

 

8. Rozwijanie kompetencji przywódczych kobiet

Ten obszar dotyczył kompetencji przywódczych (developing leadership competences). Wskazywałyśmy na trudności kobiet w ubieganiu się o stanowiska kierownicze, w tym poczucie niewystarczających kompetencji i mniejszej wartości w porównaniu z innymi kandydatami. Zwróciłyśmy uwagę na podwójne standardy oceny zachowań przywódczych. Zachowania kobiet i mężczyzn mogą być oceniane odmiennie, nawet jeśli wynikają z podobnego sposobu zarządzania i podejmowania decyzji. Na tablicy zapisałyśmy hasło: „Women leaders – leaders for all”. Kobiety obejmujące stanowiska kierownicze powinny być postrzegane jako liderki całych zespołów i organizacji, a nie wyłącznie jako reprezentantki interesów innych kobiet.

Wśród stanowisk, do których kobiety powinny mieć równy dostęp, wymieniono: chief ranger; kierownictwo obszarów chronionych; członkostwo w zarządach; stanowiska w instytucjach krajowych i regionalnych odpowiedzialnych za ochronę przyrody.

Na jednej z tablic pojawiły się pytania odnoszące się do osobistej sprawczości: co mogę kontrolować, na co mam wpływ i co pozostaje poza moją kontrolą. Towarzyszyły im propozycje opracowania praktycznych wytycznych, warsztatów i szkoleń rozwijających umiejętności przywódcze. Ważne było również wzajemne wspieranie się kobiet. Celem nie powinno być konkurowanie ze sobą, lecz pomaganie sobie nawzajem w rozwoju i osiąganiu pełni własnych możliwości.

 

EUROPEAN FEMALE RANGER NETWORK (EFRN)

Europejska sieć kobiet pracujących w ochronie przyrody

struktura i odpowiedzialność

  • European Female Ranger Network (EFRN): szeroka sieć kobiet pracujących w ochronie przyrody. Planowane są coroczne spotkania online, wymiana informacji i doświadczeń oraz udział w inicjatywach sieci. Z PTSOP do pracy w sieci zgłosiła się Alicja Fischer.
  • European Female Ranger Working Group (EFRWG): grupa robocza spotykająca się online co trzy miesiące. Jej zadaniem będzie wspieranie realizacji Action Plan, monitorowanie postępów i koordynowanie poszczególnych działań. Z PTSOP do grupy roboczej zgłosiła się Ewa Moroz-Keczyńska.
  • European Female Ranger Core Group (EFRCG): grupa wymagająca większego zaangażowania, szacowanego na około jeden dzień pracy miesięcznie. Jej członkinie będą przejmować odpowiedzialność za konkretne działania, inicjatywy i projekty oraz mobilizować inne osoby do włączania się w prace sieci.

 

DALSZE DZIAŁANIA

Ustaliłyśmy, że organizatorki opracują materiał zebrany podczas warsztatów i w ciągu dwóch tygodni prześlą nam propozycje zapisów do konsultacji. Po ich omówieniu i zaakceptowaniu dokument będzie przekazany do European Ranger Federation.

SPOTKANIE i WARSZTATY Z HOLLY BUDGE:

od osobistej pasji do działań o globalnym znaczeniu

Po zakończeniu pracy nad Action Planem odbyła się prezentacja organizacji pozarządowych reprezentowanych przez uczestniczki warsztatów. Była to okazja do przedstawienia ich działalności, wymiany doświadczeń i poznania inicjatyw podejmowanych w różnych krajach na rzecz ochrony przyrody i wspierania kobiet pracujących w tym sektorze.

Kolejnym punktem programu było spotkanie i warsztaty z Holly Budge: brytyjską podróżniczką, pierwszą kobietą, która wykonała skok spadochronowy nad Mount Everestem, zdobywczynią jego szczytu, założycielką organizacji How Many Elephants i inicjatorką World Female Ranger Week.

Holly opowiadała o swojej drodze od ekstremalnych wypraw do inicjatyw społecznych i działań na rzecz ochrony przyrody oraz kobiet pracujących w tym sektorze. Pokazywała, jak osobiste doświadczenia, umiejętności i rozpoznawalność zdobyta dzięki osiągnięciom podróżniczym i sportowym mogą stać się narzędziem zmiany społecznej. Wykorzystała je do nagłośnienia problemu kłusownictwa i ochrony słoni, a następnie do rozwijania inicjatyw wspierających strażniczki przyrody.

W jej opowieści ważne były trzy pojęcia: purpose, hope i impact:– cel, nadzieja i wpływ. Nie chodziło tylko o odwagę podejmowania wyzwań, ale o znalezienie dla nich celu i nadziei, która nie jest biernym oczekiwaniem, lecz motywacją do działania. Najmocniej wybrzmiało jednak pytanie o rzeczywisty wpływ podejmowanych inicjatyw. Nie wystarczy zorganizować wydarzenie, przeprowadzić kampanię czy zrealizować projekt. Trzeba sprawdzić, co dzięki temu rzeczywiście się zmieniło.

Holly podkreślała, że do realizacji pomysłów potrzebni są partnerzy, finansowanie i konsekwentne działanie. Dobrze oddaje to zdanie: Conservation without funding is just conversation: ochrona przyrody bez finansowania pozostaje rozmową. Możemy mieć wiedzę, zaangażowanie i najlepsze intencje, ale bez odpowiednich zasobów trudno przełożyć je na trwałe działania.

Z jej inicjatywy powstały How Many Elephants, a później World Female Ranger Week – międzynarodowa inicjatywa zwiększająca widoczność kobiet pracujących w ochronie przyrody i wspierająca ich działania. Przesłanie Holly było jasne: miarą sukcesu nie jest liczba zrealizowanych projektów czy wydarzeń, ale zmiana, którą udało się dzięki nim osiągnąć. To ważna perspektywa również dla organizacji pozarządowych. Warto pytać nie tylko o to, co udało nam się zrobić, lecz przede wszystkim o to, co dzięki temu rzeczywiście się zmieniło.

Druga część spotkania miała charakter warsztatowy. W grupach pracowałyśmy nad problemem warunków menstruacyjnych kobiet pełniących służbę w terenie. Rozmawiałyśmy o trudnościach związanych z miesiączkowaniem podczas wielodniowych patroli, wyjazdów i noclegów w terenie, szczególnie w sytuacjach, gdy służbę pełnią wspólnie kobiety i mężczyźni. Zastanawiałyśmy się, jak zapewnić strażniczkom odpowiednie warunki przed wyjściem w teren, podczas patrolu i po powrocie. Poruszałyśmy kwestie dostępu do środków higienicznych, wody i prywatności, a także możliwości zmiany oraz bezpiecznego przechowywania i utylizacji zużytych środków higienicznych.

Warsztat był związany z inicjatywą Holly:– Periods on Patrol, poświęconą zdrowiu menstruacyjnemu i godności kobiet pracujących w terenie. Spotkanie pokazało dwa wymiary jej działalności: umiejętność przekuwania osobistej pasji i rozpoznawalności w międzynarodowe inicjatywy i konsekwentne podejmowanie konkretnych problemów, które wpływają na codzienną pracę strażniczek.

ZNACZENIE OSOBISTE WARSZTATÓW FEAMALE RANGERS:

bycie kobietą pracującą w ochronie przyrody

Wszystkie te rozmowy skłoniły mnie do refleksji nad własną pracą w ochronie przyrody i zaangażowaniem w życie lokalnej społeczności. Moja rola zawodowa rzadko kończy się wraz z wyjściem z instytucji. Jestem jednocześnie specjalistką, przewodniczką, edukatorką, matką, animatorką i sąsiadką. Te role się przenikają, a granica między życiem zawodowym i prywatnym często się zaciera. Bywam oceniana nie tylko jako specjalistka, ale również jako osoba zaangażowana w lokalne sprawy.

Zastanawiałam się, jak szukać możliwości współpracy, a jednocześnie nie rezygnować z własnych wartości i profesjonalizmu. Wiem, że zaufanie buduje się przez konsekwentne działania i pokazywanie ich efektów. Ważne jest dla mnie szukanie osób gotowych do współpracy, umiejętność słuchania, ale też stawianie granic wobec personalnych ataków i braku szacunku.

Te rozmowy przypomniały mi, jak ważne jest zaufanie do własnego doświadczenia, znajomość swoich granic i świadomość własnych kompetencji. Nie zależy mi na tym, żeby wszyscy mnie lubili i zgadzali się ze mną. Chcę budować relacje oparte na zaufaniu i szacunku, także pomimo różnic. Ważna jest dla mnie sprawczość i pewność własnej wartości, niezależna od aprobaty innych.

ZNACZENIE WARSZTATÓW DLA POLSKICH SŁUŻB OCHRONY PRZYRODY

Sytuacji kobiet w ochronie przyrody nie można rozpatrywać wyłącznie przez pryzmat indywidualnych postaw i ambicji. Znaczenie ma sposób organizacji pracy, podział obowiązków, dostęp do rozwoju zawodowego i podejście kadry kierowniczej. Nie wystarczy zachęcać kobiety do większej pewności siebie, jeśli w codziennej praktyce mają mniejsze możliwości zdobywania doświadczenia, podejmowania odpowiedzialnych zadań i awansu.

  1. Równy dostęp do pracy terenowej i odpowiedzialnych zadań

Warto przyjrzeć się temu, jak w praktyce dzielone są obowiązki w służbach ochrony przyrody. Kto otrzymuje zadania terenowe, techniczne i interwencyjne? Kto ma możliwość zdobywania doświadczenia i podejmowania odpowiedzialności? Ważne jest również, kto reprezentuje zespół i uczestniczy w podejmowaniu decyzji.

  • Rozwój zawodowy i mentoring

Potrzebny jest równy dostęp do szkoleń, awansów i możliwości rozwijania kompetencji. Doświadczone pracowniczki mogą wspierać kobiety rozpoczynające pracę w służbach ochrony przyrody, dzielić się wiedzą i pomagać im w rozwoju zawodowym.

  • Współpraca i sieci wsparcia

Warto rozwijać kontakty między kobietami pracującymi w parkach narodowych, parkach krajobrazowych i innych instytucjach ochrony przyrody. Współpraca krajowa i międzynarodowa, również w ramach ERF, może ułatwiać wymianę doświadczeń, wzajemne wsparcie i podejmowanie wspólnych działań.

  • Rozpoznanie sytuacji kobiet w służbach ochrony przyrody

PTSOP mógłby zebrać doświadczenia kobiet pracujących w różnych instytucjach ochrony przyrody, uwzględniając zarówno problemy, jak i dobre praktyki. Pozwoliłby to rozpoznać bariery, które wynikają ze sposobu organizacji pracy, i wskazać obszary wymagające zmian.

  • Uwzględnianie wiedzy pracowników terenowych w zarządzaniu obszarami chronionymi

Doświadczenia rangerów i innych osób pracujących bezpośrednio w terenie powinny być wykorzystywane przy planowaniu działań ochronnych i podejmowaniu decyzji. Ich wiedza o mieszkańcach, lokalnych uwarunkowaniach, konfliktach i potrzebach użytkowników obszaru uzupełnia wiedzę naukową. Rozmowy z lokalną społecznością, budowanie zaufania i rozwiązywanie konfliktów są częścią pracy służb ochrony przyrody.

  • Długofalowa edukacja młodzieży i budowanie przyszłych kadr

Potrzebne są regularne programy edukacyjne, oparte na kontakcie młodych ludzi z pracownikami i działaniami parków. Jednorazowe wydarzenia nie zastąpią systematycznej pracy. Nawet jeśli tylko kilka osób z grupy młodzieżowej w przyszłości zaangażuje się zawodowo lub społecznie w ochronę przyrody, warto w nie inwestować.

CO POWINNO WYDARZYĆ SIĘ DALEJ Z EUROPEJSKĄ SIECIĄ I WSPÓŁPRACĄ KOBIET.

  1. Warsztaty w Retezat pokazały, że mimo różnic między krajami i instytucjami mierzymy się z podobnymi problemami: stereotypami, podważaniem kompetencji, nierównym dostępem do pracy terenowej i awansów.
  2. Największą wartością spotkania było to, że nie musiałyśmy tłumaczyć sobie tych doświadczeń. Mogłyśmy od razu przejść do rozmowy o rozwiązaniach. Powstała sieć kontaktów, którą warto rozwijać przez mentoring, wymianę wiedzy i wspólne działania.
  3. Nie chodzi o to, żeby kobiety lepiej radziły sobie z nierównościami. Chodzi o to, żeby te nierówności zmieniać. Dlatego dalsze działania ERF powinny łączyć wzmacnianie kobiet ze zmianami w organizacjach, w których pracują.

opracowała: Ewa Moroz-Keczyńska, Białowieski Park Narodowy

współpraca i konsultacja: Alicja Fischer, Ojcowski Park Narodowy

Źródła i materiały
  • European Female Ranger Survey: Statistical and Qualitative Analysis, ERF Female Ranger Project: ankieta i analiza odpowiedzi.
  • European Ranger Federation, Female Ranger Project.
  • European Ranger Federation, European Female Ranger Survey Results – Another Reason to Unite Our Forces.
  • European Ranger Federation, warsztaty European Female Rangers: Key Challenges and Joint Solutions.

Search
Shopping Cart
Skip to content